

		Home

Kennisbronnen

Het werk

Het werk als oorzaak van een burn-out
Burn-out voorkomen
Inhoud:

Wat is een burn-out?
Oorzaken
Energiebalans
De persoon
Het werk
De functie
Voorkomen
Bij jezelf
Bij een ander
Aan de slag
Checklist
Bronnen

Wie een burn-out heeft, heeft dat niet in zijn eentje. Op een onbewoond eiland is een burn-out ondenkbaar. Hiervoor kon je lezen wat mensen kwetsbaar maakt voor een burn-out. Hier lees je over hoe je werkomstandigheden je kwetsbaar kunnen maken voor een burn-out. Als je voortdurend een te krappe deadline hebt en je staat er altijd alleen voor en er is geen vervanging... tja.

Er is een verschil tussen oorzaak, aanleiding en 'voldoende voorwaarden'. Je spreekt van 'voldoende voorwaarden' als de omstandigheden een bepaalde gebeurtenis mogelijk maken. Die omstandigheden zélf zorgen dus niet voor -in ons geval- de burn-out. De omstandigheden zorgen dat de emmer volloopt. De spreekwoordelijke druppel kan iets heel onbenulligs zijn.

Factoren in het werk die een burn-out in de hand werken:

Sollicitatieprocedure
Introductie: het opstellen van een psychologisch contract
Werkdruk – hoeveelheid en zwaarte
Autonomie
Collegialiteit
Leiderschap

Een goede sollicitatieprocedure

Veel burn-out is het gevolg van verwachtingen die niet uitkomen. De jonge journalist die zichzelf achter een primeur aan ziet rennen, met een laptop in de kroeg het ene boeiende verhaal na het andere schrijvend. De psychiatrisch verpleegkundigen die zelf een drugsgeschiedenis heeft en zichzelf heeft beloofd anderen ervan af te houden. de leraar Klassieke talen die dweept met zijn vak en heeft gezworen die vonk over te dragen op zijn eigen leerlingen.

Op zijn tandvlees

Arie is leraar Nederlands. Hij vervangt de vakgroepvoorzitter die zwangerschapsverlof heeft. Bovendien heeft hij een uitgever van schoolboeken beloofd mee te werken aan een nieuwe methode 'Zakelijk schrijven'. Arie heeft geen volle baan maar wel een volle agenda. Hij houdt van zijn vak. Hij houdt van zijn leerlingen. Hij wil hen leren zich schriftelijk en mondeling adequaat uit te drukken zodat ze mee kunnen doen in de samenleving. Hij laat ze veel brieven schrijven en voordrachten houden. Arie zet een website op over de klas die leerlingen zelf moeten vullen.

Ieder weekend en iedere avond is Arie aan het werk. Soms tot diep in de nacht. Maar hij doet het met liefde. En als een collega ziek wordt, vraagt de rector of Arie hem wil vervangen. Hij heeft immers geen volle baan en twee brugklassen erbij, dat moet voor een tijdje wel kunnen. Toch? En op zijn tandvlees gaat Arie door. Als een moeder tijdens een ouderavond zich beklaagt dat de laatste proefwerken nog niet zijn nagekeken, wordt Arie zo boos dat de conrector erbij moet komen.

Een sollicitatie is een procedure waarbij onderzocht wordt of de kandidaat en de baan bij elkaar passen. De werkgever moet ervoor zorgen dat de kandidaat een realistisch beeld heeft van zijn nieuwe werk. Als administratie 80% van de tijd opslorpt, heb je de plicht om dat te vermelden. Als je nu al weet dat de nieuwe medewerker het eerste jaar alleen eerste en tweede klassers heeft, moet je dat nu zeggen.

En als je merkt dat de kandidaat een gedreven idealist is, moet je in de sollicitatiegesprek in elk geval melden dat idealen in dit bedrijf niet op de eerste plaats staan. Er moet brood op de plank komen.

Met andere woorden: geef de kandidaat een correct beeld van de functie, ook als je weet dat daardoor je gedroomde kandidaat wellicht 'nee' zegt. En natuurlijk is de sollicitant uiteindelijk zélf verantwoordelijk.

Een goede introductie: het opstellen van een psychologisch contract

Wie productiewerk doet, moet weten waar de wc's zijn, hoe laat er pauze is en of je mag roken. Wie professioneel werk doet, heeft meer informatie nodig. Dan is een goede introductie noodzakelijk. Als je plompverloren in het diepe wordt gegooid, zal de nieuwe medewerker “tastend” zijn weg moeten vinden in het bedrijf. Wat exact van hem verwacht wordt vindt hij al doende uit. Met vallen en opstaan.

In de organisatiepsychologie wordt dit proces ook wel omschreven als het opstellen van een psychologisch contract. Wat verwachten werkgever en werknemer van elkaar? Maar ook: wat kan de nieuwe medewerker verwachten van zijn klanten? Een burn-out is getypeerd als 'the disease of the overcommitted'. Juist in de introductie is het erg belangrijk dat het bedrijf de nieuwe medewerker laat zien hoe je je commitment kunt behouden zonder daarbij jezelf op te branden. Collegiaal contact bijvoorbeeld. Even napraten na een ouderavond of een borrel na het werk.

In dit verband is het goed even stil te staan bij een kenmerk van burn-out dat nog niet genoemd is: 'afstandelijkheid' of 'cynisme'. Veel professionals hebben een missie als ze beginnen met hun werk. Ze staan dag en nacht klaar voor hun cliënt en geloven in de mogelijkheden om diens leven positief te veranderen. Heel vaak blijkt na enkele jaren dat cliënten niet dankbaar zijn, dat de mogelijkheden om echt een verschil te maken beperkt zijn en dat de meeste tijd gaat zitten in vergaderen en papieren invullen of lezen. Veel professionals schieten dan in een soort improductieve afstandelijkheid die we wel aanduiden met het begrip 'cynisme'. Ze maken grapjes over hun eigen onvermogen, ze komen later en gaan eerder weg en de boot is belangrijker dan de baan. Hoewel dit gedrag meestal niet leidt tot een hoog ziekteverzuim is het natuurlijk wel degelijk een vorm van verzuim. De klant krijgt niet waar hij recht op heeft: de diensten van een betrokken en gepassioneerde professional die zijn best doet.

In de periode dat het psychologisch contract wordt opgesteld is het belangrijk om aan dit verschijnsel aandacht te besteden. In iedere organisatie lopen cynici die nieuwkomers waarschuwen voor al te veel vlijt en al te veel inzet. Het is de taak van leidinggevende en collega's om een tegenwicht te bieden: 'Je werk doet er toe. Maar pas op dat je je verwachtingen niet te hoog opschroeft.'

Werkdruk

In de cursus 'Licht denken' vind je een schema waarin je ziet hoe de werkdruk onder meer bepaald wordt door de werklast. De werklast wordt bepaald door vijf factoren die we kort bespreken.

Hoeveelheid werk: Van hard werken is niemand slechter geworden. Maar van continu achter de feiten aanhollen wél. Dat zorgt voor een voortdurend te hoge adrenalinespiegel. En dat gaat een keer mis.
De inhoud van het werk is bij het ontstaan van een burn-out eigenlijk belangrijker. Werk kan leuk zijn of belangrijk of spannend. Dan houd je het allicht makkelijker vol. Maar dat is ook een risico. Omdat je het werk zo leuk vindt, ga je door. Zorg daarom voor voldoende afwisseling. Afwisseling in tempo, zwaarte, complexiteit en belang.

Let overigens ook op chronische onderbelasting. Wie langere tijd achtereen werk moet doen dat ver onder zijn niveau ligt, krijgt daar last van. Veel groepsleidsters zijn academisch geschoold maar kunnen met die opleiding in hun functie vaak bitter weinig doen.

Regelvermogen: een burn-out is het gevolg van een verstoorde energiebalans. De weegschaal slaat te vaak naar dezelfde kant. Regelvermogen is in feite de mogelijkheid om die weegschaal te beïnvloeden. Mensen die vatbaar zijn voor een burn-out hebben de neiging om zich onmisbaar te vinden. Als zij een dagje thuis uitzieken loopt alles in het honderd. Terwijl juist dat ene dagje rust en herstel zo belangrijk kan zijn. Je regelvermogen is ook 'ja' zeggen tegen klussen die goed voor je zijn en 'nee' zeggen tegen klussen die dat niet zijn. Arie, de leraar Nederlands die we hiervoor tegenkwamen, kan 'nee' zeggen als hem gevraagd wordt tijdelijk twee klassen over te nemen. Onder regelvermogen verstaan we ook een aantal aspecten die we bij 'Autonomie' hierna bespreken.
Rust is natuurlijk belangrijk bij het voorkomen van een burn-out. Verwar 'rust' niet met niets doen. Rust is op adem komen. Dat kan op allerlei manieren. Voor rust heb je overigens niet alleen het weekend. Ook tijdens je werkdag moet je af en toe een moment voor jezelf inbouwen.
Emotionele belasting kan enorm bepalend zijn voor de ervaren werkdruk. Dat begrijpen we als het gaat om verpleegkundigen die op een oncologische afdeling werken. Maar onderschat niet de zwaarte van beroepen als leraar, politieagent, artiest, verkoper of sociaal pedagogisch hulpverlener.. Ook hun werk kan emotioneel belastend zijn.

Belangrijk werk

Marcel is correspondent bij een grote omroeporganisatie. Hij doet zijn werk met veel overgave. Hij heeft jaren in allerlei oorlogsgebieden gewerkt. Hij versloeg massamoorden, sluipmoorden en zelfmoordaanslagen. Het is belangrijk werk, vindt hij. Dan krijgt hij last van allerlei fobieën en moet hij als oorlogscorrespondent stoppen. Een eerste waarschuwing.

Hij wordt vervolgens correspondent in een veel rustiger land. Hij ontdekt dat ook dat werk een zekere hectiek heeft. Nieuws stopt niet. Temeer omdat hij nu verondersteld wordt nieuws te leveren voor meerdere journaals per dag. Bovendien moet hij nu een persoonlijk weblog bijhouden en wordt hij verondersteld op pad te gaan met een camera in plaats van met een cameraman. Dat lukt hem niet. Hij klapt in.

De mate van autonomie

Als je voor elk wissewasje een handtekening moet hebben van twee bazen en een controller, is voor een professional het werkplezier er gauw af. Professionals willen hun werk zelf kunnen inrichten. Ze willen dat er aan het begin van de dag nog wat verrassingen zijn. Als het werk door bijvoorbeeld administratieve procedures helemaal vastligt, is de kans op een burn-out groot.

Collegialiteit

Zeker voor beginnende professionals is een collegiale werksfeer noodzakelijk. Je hebt nu eenmaal af en toe wat hulp en steun nodig.

Leiderschap

Je bent als leidinggevende verantwoordelijk voor een goede en stimulerende omgeving, een passend takenpakket, juiste en tijdige feedback en duidelijke leiding. Laat je dat afweten, dan creëer je je eigen malaise. En die van je medewerker! Verderop vind je meer over wat je kunt doen als leidinggevende.

Nee zeggen

Nee zeggen is moeilijk. In deze korte cursus vind je meer over hoe dat komt en vooral wat je eraan kunt doen. Als je eenmaal goed 'nee' kunt zeggen is dat niet alleen voor jezelf heel prettig maar ook voor anderen.

Volgende pagina: De functie als oorzaak van een burn-out

Bron: www.leren.nl/cursus/persoonlijke-effectiviteit/burn-out/werk.html

	Burn-out voorkomen
Inhoud: Wat is een burn-out? Oorzaken Energiebalans De persoon Het werk De functie Voorkomen Bij jezelf Bij een ander Aan de slag Checklist Bronnen